هوش مصنوعی در مسیر تحول بزرگ پرداخت‌های دیجیتال در هند

هند در سال‌های اخیر به یکی از پیشرفته‌ترین بازارهای پرداخت دیجیتال جهان تبدیل شده است. سامانه UPI (Unified Payments Interface) اکنون روزانه بیش از ۷۵۰ میلیون تراکنش را پردازش می‌کند و هدف بعدی آن، عبور از مرز یک میلیارد تراکنش روزانه است. مدیرعامل شرکت NPCI که مسئول مدیریت این شبکه است، معتقد است دستیابی به این هدف بدون استفاده گسترده از هوش مصنوعی ممکن نخواهد بود.

هوش مصنوعی؛ کلید جذب صدها میلیون کاربر جدید

«دیلیپ آسبه»، مدیرعامل شرکت ملی پرداخت‌های هند (NPCI)، در گفت‌وگویی با TechCrunch اعلام کرد که هوش مصنوعی نقش مهمی در مرحله بعدی رشد UPI خواهد داشت. به گفته او، دولت هند، بانک مرکزی و NPCI قصد دارند با کمک AI صدها میلیون کاربر جدید را وارد اکوسیستم پرداخت دیجیتال کنند.

او تأکید کرد که هوش مصنوعی تنها برای جذب کاربران جدید استفاده نخواهد شد، بلکه در بخش‌های مختلفی مانند شناسایی تقلب، کشف حساب‌های واسطه‌ای (Mule Accounts)، اعطای اعتبار به کاربران و کسب‌وکارها و همچنین ساده‌تر کردن فرآیند ثبت‌نام از طریق سیستم‌های صوتی و چندزبانه نیز نقش کلیدی ایفا خواهد کرد.

نقش AI در مقابله با تقلب‌های مالی

یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیستم‌های پرداخت دیجیتال، افزایش کلاهبرداری‌های اینترنتی است. آسبه معتقد است هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل رفتار کاربران و الگوهای تراکنش، فعالیت‌های مشکوک را در همان مراحل اولیه شناسایی کند.

به گفته او، AI می‌تواند حساب‌هایی را که برای پول‌شویی یا انتقال غیرقانونی پول مورد استفاده قرار می‌گیرند، سریع‌تر از روش‌های سنتی شناسایی کرده و امنیت شبکه پرداخت را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

هوش مصنوعی و ارائه اعتبار مالی

یکی دیگر از برنامه‌های NPCI، استفاده از هوش مصنوعی برای ارزیابی اعتبار کاربران و کسب‌وکارهای کوچک است.

با تحلیل سوابق پرداخت دیجیتال، هوش مصنوعی می‌تواند میزان اعتبار مالی هر فرد را دقیق‌تر تخمین بزند و بانک‌ها یا شرکت‌های فین‌تک بر همین اساس خدمات اعتباری مناسب‌تری ارائه دهند.

این موضوع می‌تواند دسترسی میلیون‌ها نفر را به خدمات مالی آسان‌تر کند؛ افرادی که تاکنون سابقه بانکی محدودی داشته‌اند.

پرداخت‌های صوتی هنوز به بلوغ نرسیده‌اند

در سال‌های اخیر بسیاری از شرکت‌های فناوری از رابط‌های صوتی به‌عنوان آینده تعامل کاربران یاد کرده‌اند. NPCI نیز در سال ۲۰۲۳ یک دستیار صوتی برای انجام عملیات پرداخت معرفی کرد.

با این حال آسبه معتقد است فناوری‌های صوتی هنوز به اندازه کافی دقیق نیستند و استقبال گسترده‌ای از آن‌ها صورت نگرفته است. او باور دارد با پیشرفت مدل‌های هوش مصنوعی و افزایش دقت پردازش زبان، پرداخت‌های صوتی در آینده به یکی از اجزای مهم اکوسیستم مالی هند تبدیل خواهند شد.

آینده خدمات مالی مبتنی بر عامل‌های هوشمند

در آمریکا بسیاری از شرکت‌های بزرگ حوزه مالی مانند Coinbase و Robinhood امکان استفاده از عامل‌های هوشمند (AI Agents) را برای مدیریت سرمایه فراهم کرده‌اند و OpenAI نیز قابلیت تحلیل اطلاعات مالی کاربران را به ChatGPT اضافه کرده است.

NPCI نیز سال گذشته نمونه‌هایی از پرداخت‌های مبتنی بر عامل‌های هوشمند را با همکاری Razorpay به نمایش گذاشت، اما این قابلیت‌ها هنوز به‌صورت عمومی عرضه نشده‌اند.

آسبه معتقد است اجرای چنین خدماتی تنها در صورتی امکان‌پذیر خواهد بود که چارچوب‌های قانونی شفافی برای حفاظت از کاربران، ثبت رضایت آن‌ها و مدیریت ریسک وجود داشته باشد.

فرصت بزرگ برای مدل‌های زبانی بومی هند

مدیرعامل NPCI اعتقاد دارد شرکت‌های هندی می‌توانند به جای رقابت مستقیم با مدل‌های عظیم جهانی، روی توسعه مدل‌های زبانی کوچک و تخصصی (Small Language Models) تمرکز کنند.

به گفته او، مزیت اصلی این مدل‌ها دسترسی به داده‌های بومی و تخصصی سیستم مالی هند است؛ موضوعی که می‌تواند دقت آن‌ها را در ارائه خدمات بانکی و مالی به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

NPCI پیش‌تر نیز مدلی با نام FIMI برای رسیدگی به اختلافات کاربران راه‌اندازی کرده که اکنون به بیش از یک میلیون کاربر خدمات ارائه می‌دهد و روند توسعه آن همچنان ادامه دارد.

رقابت در بازار UPI همچنان محدود است

اگرچه UPI بستری باز برای رقابت میان اپلیکیشن‌های پرداخت محسوب می‌شود، اما در حال حاضر دو اپلیکیشن PhonePe و Google Pay بیش از ۸۰ درصد بازار را در اختیار دارند.

بانک مرکزی هند قصد دارد از پایان سال ۲۰۲۶ سهم هر اپلیکیشن را به حداکثر ۳۰ درصد محدود کند؛ مگر اینکه اجرای این قانون بار دیگر به تعویق بیفتد.

آسبه معتقد است هزینه جابه‌جایی کاربران میان اپلیکیشن‌های پرداخت بسیار پایین است و دلیل اصلی تمرکز بازار، نبود مدل اقتصادی مناسب برای ورود بازیگران جدید محسوب می‌شود. به گفته او، اگر مدل درآمدی پایداری برای شرکت‌های فین‌تک ایجاد شود، سرمایه‌گذاری در این حوزه افزایش یافته و رقابت نیز بیشتر خواهد شد.

اپلیکیشن BHIM؛ جایگزین بومی هند

NPCI در سال ۲۰۲۴ اپلیکیشن BHIM UPI را به‌عنوان یک کسب‌وکار مستقل توسعه داد تا بتواند سهم بیشتری از بازار را به دست آورد.

با وجود افزایش تعداد تراکنش‌های این اپلیکیشن، سهم بازار آن هنوز حدود یک درصد است. با این حال مدیرعامل NPCI تأکید می‌کند هدف اصلی این پروژه رقابت بر سر سهم بازار نیست، بلکه ایجاد یک گزینه بومی، امن و مستقل برای کاربران هندی در کنار سایر اپلیکیشن‌های پرداخت است.

جمع‌بندی

هند اکنون یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای دیجیتال جهان به شمار می‌رود و مسیر آینده پرداخت‌های این کشور بیش از هر زمان دیگری با هوش مصنوعی گره خورده است. از جذب کاربران جدید و جلوگیری از تقلب گرفته تا اعطای اعتبار، توسعه مدل‌های زبانی بومی و گسترش خدمات مالی هوشمند، AI قرار است ستون اصلی نسل بعدی اکوسیستم پرداخت دیجیتال هند باشد؛ موضوعی که می‌تواند این کشور را به یکی از پیشروترین بازارهای فین‌تک جهان تبدیل کند.